Ο μαγικός Κόσμος του παιδικού βιβλίου: Διαβάζω & Δημιουργώ (Το παραμύθι με τις ξεχασμένες λέξεις)

Διαβάζω…

 

Ιφιγένεια Μαστρογιάννη, Το παραμύθι με τις ξεχασμένες λέξεις, ζωγραφιές Φωτεινή Στεφανίδη, εκδόσεις Καλέντη, Αθήνα, 2012

 

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην κατηγορία «έντυπα κοσμήματα». Το πιάνεις στα χέρια σου και αισθάνεσαι την ιδιαιτερότητά του πρωτίστως με την αφή. Η ποιότητα του χαρτιού, της εκτύπωσης, της βιβλιοδεσίας με το σκληρό εξώφυλλο και της συραμμένες με νήμα εσωτερικές σελίδες, το συνολικό αποτέλεσμα της εικαστικής επιμέλειας, σε εντυπωσιάζει, σελίδα τη σελίδα. Μετά, καθώς αρχίζεις την ανάγνωση, η ιστορία του σε συνεπαίρνει. Δεν θυμάμαι πόσες φορές το έχω ήδη διαβάσει. Αυτό για το οποίο μπορώ να σας διαβεβαιώσω είναι ότι κάθε φορά που το διαβάζω νιώθω σαν να είναι η πρώτη φορά. Δεν είναι τυχαίο ότι συγκαταλέχθηκε στη βραχεία λίστα των βραβείων 2012 του Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου και εντάχθηκε στη λίστα της Διεθνούς Βιβλιοθήκης Νεότητας του Μονάχου White Ravens, ενός από τα σημαντικότερα ιδρύματα για τη λογοτεχνία για παιδιά και νέους σε παγκόσμιο επίπεδο.

 

Η συγγραφέας μας μεταφέρει στην Ήπειρο, σε μέρη με ιδιαίτερη φόρτιση και όχι μόνο εξαιτίας της απαράμιλλης φυσικής τους ομορφιάς. Το ιστορικό Ζάλογγο, το χωριό Καμαρίνα με τον ποταμό Λιμπόχοβο, η αρχαία Κασσώπη, ο θρυλικός ποταμός Αχέροντας είναι τα μέρη όπου εξελίσσεται η πλοκή της αφήγησης τόσο της δικής της ιστορίας όσο και του εγκιβωτισμένου σε αυτήν παραμυθιού με τις ξεχασμένες λέξεις. Η κυρία Μαστρογιάννη προσεγγίζει τη διάλυση μιας οικογένειας που εν πολλοίς οφείλεται στις αλλοτριωμένες συνθήκες της ζωής στο σύγχρονο κόσμο μας, ένα θέμα δύσκολο και επώδυνο τόσο για εκείνους που το ζουν στην πραγματική ζωή όσο και για τους φανταστικούς της ώρες, με έναν τρόπο αληθινά ξεχωριστό, μοναδικό θα τολμήσω να πω στην ελληνική παιδική και εφηβική βιβλιογραφία: σκάβοντας στις ρίζες και στις αρχέγονες ποιότητες της ανθρώπινης ψυχής και συνδυάζοντας την ρεαλιστική απεικόνιση των γεγονότων με την ενσυναίσθηση, την αλληγορία, τον ανιμισμό, το ονείρεμα, αλλά και με την ιστορική και μυθική τους διάσταση. Ο Τόπος και η Ιστορία του εμψυχώνονται αριστοτεχνικά και είναι πρωταγωνιστές εφάμιλλης αν όχι μεγαλύτερης βαρύτητας με τα πρόσωπα της ιστορίας της. Τόσο τα παρόντα, όπως η γιαγιά Φιλάνθη, η εγγονή Ανθή, ο σοφός και κάπως ιδιόρρυθμος γέροντας Πάφιλος, όσο και τα απόντα, οι εν διαστάσει γονείς της Ανθής που ζουν στην Αμερική, ο παππούς Αηδόνης που έχει αποδημήσει. Ισότιμης -αν όχι μεγαλύτερης κάποιες στιγμές- σπουδαιότητας ρόλο επιφυλάσσει και στους μη ανθρώπινους χαρακτήρες της ιστορίας της. Στο γάτο Κέρβο, που παρακολουθεί σαν άγρυπνος φρουρός και σχολιάζει αποκαλυπτικά τα συμβάντα, στην ταλαιπωρημένη νυφίτσα που κάποτε περιέθαλψε η γιαγιά Φιλάνθη και μιλά με γρίφους. Στα δέντρα, στα λουλούδια, στα πουλιά, στα άγρια ζώα, στα βουνά και στα ποτάμια, στις νεράιδες και στις ξωθιές.

 

Η εγγονή επισκέπτεται τη γιαγιά με την καρδιά της βαριά και στενόχωρη εξαιτίας της άσχημης εξέλιξης του γάμου των γονιών της. Η γιαγιά δεν αργεί να νιώσει το κακό και ο κόσμος της ταράζεται. Αλλά όσο κι αν αδυνατεί να χωρέσει ο νους της αυτά που συμβαίνουν στην άλλη άκρη της γης και παιδεύουν τα αγαπημένα της πρόσωπα, δεν επιλέγει να παραμείνει μοιρολατρικά αμέτοχη. Ανασκουμπώνεται για να συντρέξει την εγγονή της, όπως αυτή γνωρίζει καλύτερα. Με τα κρυφά όπλα, τις ακατάλυτες δυνάμεις και τα γιατροσόφια μιας παράδοσης η οποία κυκλοφορεί σε κάθε κύτταρο του κορμιού, της ψυχής και του μυαλού της και συντηρείται αιώνες τώρα αθόρυβα μα και δυναμικά σε τούτο τον ιδιαίτερο τόπο. Η κινητοποίηση της γιαγιάς που έμοιαζε παραιτημένη από τη ζωή μετά το θάνατο του αγαπημένου της συντρόφου, όπως μας μαρτυρά ο γάτος Κέρβος, είναι πραγματικά αξιοθαύμαστη. Εκπέμπει απίστευτο δυναμισμό, γοητεία και αγωνία, μεγαλύτερη κι από εκείνη που θα προκαλούσε ένας πάνοπλος ιππότης στην αναζήτηση του χαμένου δισκοπότηρου ή ένας ριψοκίνδυνος θαλασσοπόρος που ταξιδεύει στα πέλαγα ψάχνοντας την απάντηση στα μεγάλα ερωτήματα της ζωής. Γιατί μια αδύναμη φαινομενικά ηπειρώτισσα γιαγιά φέρνει τα επάνω κάτω και στον Επάνω και στον Κάτω Κόσμο, για να απαλύνει τον ψυχικό πόνο της λατρεμένης της εγγονής και να της φέρει πίσω την ελπίδα που έχασε. Την ελπίδα, την καλοσύνη, την αγάπη, την κατανόηση, τη συγχώρεση ανάμεσα στους δικούς της πρώτα ανθρώπους και μετά σε όλους τους ανθρώπους…

 

Η γιαγιά Φιλάνθη βγαίνει στην αναζήτηση του παραμυθιού με τις ξεχασμένες λέξεις που έχει τη δύναμη να γιατρέψει κάθε συμφορά, έχοντας «αρπαχτεί» από τα λόγια της εγγονής της. Γιατί η Ανθή χρησιμοποιεί το φορητό της υπολογιστή για να δείξει στη γιαγιά της, που εντυπωσιάζεται ιδιαίτερα όπως είναι φυσικό από τη δύναμη της τεχνολογίας, τον ποταμό Αχέροντα και να της πει την ιστορία του. Η εγγονή δεν είναι πια το παιδί που ζητούσε από τη γιαγιά της «να την κάνει μεγάλη» ή να της πει μια ιστορία για να κοιμηθεί. Οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί. Πληγωμένη από την ένταση και το θυμό που έχουν κυριεύσει την οικογενειακή της εστία, ζητάει από τη γιαγιά της «να την ξανακάνει μικρή». Κι επειδή και αυτό δεν γίνεται, της αφηγείται εκείνη μια ιστορία, έτσι όπως την έμαθε ερευνώντας τις πηγές στον υπολογιστή της. Η γιαγιά εκστασιάζεται με το λόγο της εγγονής και την εικόνα του λάπτοπ. Και ανασκουμπώνεται να επιβεβαιώσει και να ενισχύσει όσα άκουσε, με τον τρόπο που εκείνη ξέρει: βγαίνοντας έξω, στη φύση, στην αληθινή ζωή και ρωτώντας τον Πάφιλο, τον ερημίτη γέροντα που έχουν δει πολλά τα μάτια του κι έχει ακούσει πολλά η καρδιά του. Αυτή της η Έξοδος θα χρωματιστεί από πολλά ψυχικά και σωματικά σκαμπανεβάσματα, θα περάσει από τις Συμπληγάδες, αλλά θα καταλήξει και στην παρηγοριά της Καλυψώς, που δεν είναι άλλη από τη θρυλική Κοιμωμένη του Ζαλόγγου, τη νεράιδα, την Κυρά που θα της επιτρέψει να ακούσει, μεταξύ ύπνου και ξύπνιου, τις ιαματικές ξεχασμένες λέξεις του αιώνιου παραμυθιού. Αυτού που συνδέει την ανθρώπινη με την (ε)ξωτική ζωή μας. «Δεντράκι της γης που είσαι καλό όπως είσαι κι όμορφο όπως είσαι, δωσ’ μου το πέπλο μου ν’ ανέβω στο βουνό να κοιμηθώ»…

 

Η κυρία Μαστρογιάννη με τον αρμονικό και ακούραστα αγαπητικό της λόγο, τα υπέροχα ελληνικά της, υφαίνει, σαν τη γιαγιά Φιλάνθη που είναι μαστόρισσα μοναδική στον αργαλειό, μια ιστορία με αμέτρητες άλλες ιστορίες μέσα της, νοηματοδοτημένες αριστοτεχνικά από το μύθο, την τοπική ιστορία, την παράδοση. Αρωγός της σε αυτόν τον αξιέπαινο άθλο η εξαιρετική Φωτεινή Στεφανίδη με τις ποιητικές ζωγραφιές της, ξέχειλες από καλαισθησία και τρυφερότατα ομιλούσες λεπτομέρειες. Είναι βαθιά αποκαλυπτικός και συγκινητικός ο διάλογος ανάμεσα στο λόγο της συγγραφέα και στην λεπταίσθητη εικονογραφία της προικισμένης ζωγράφου. Πραγματική απόλαυση και ανάταση ψυχής.

 

Θα μπορούσα να μιλώ και να γράφω ώρες ατελείωτες γι’ αυτό το βιβλίο. Αλλά θα σταματήσω εδώ, γνωρίζοντας ότι το ήθος και η προσωπικότητα των δημιουργών του τις κάνει να αισθάνονται άβολα με κάθε υπερβολή. Δεν θα παραλείψω, ωστόσο, κλείνοντας, να εκφράσω τις από καρδιάς ευχαριστίες και την εκτίμησή μου στις εκδόσεις Καλέντη και στους άξιους συνεργάτες τους, που μας χάρισαν αυτό το από κάθε άποψη εξαιρετικό βιβλίο.

 

…και Δημιουργώ!

 

" Προτείνετε στα παιδιά να ερευνήσουν και μάθουν περισσότερα για την πανάρχαια τέχνη της υφαντικής, ψάχνοντας σχετικές πηγές στο διαδίκτυο και ρωτώντας τους ηλικιωμένους συγγενείς τους. Μετά μπορούν να φιλοτεχνήσουν ένα υφαντό - κολλάζ από διαφορετικές ποιότητες και υφές χαρτιών, νημάτων και υλικών από τη φύση, που θα απεικονίζει ένα κομβικής σημασίας στιγμιότυπο της ιστορίας του βιβλίου, ή το κεντρικό μήνυμα που κατά τη γνώμη τους περιέχει.

 

! Οργανώστε μαζί με τα παιδιά ένα νοερό ταξίδι πατριδογνωσίας στον τόπο των ηρώων της ιστορίας. Περιηγηθείτε μέσα από έντυπο, εποπτικό και διαδικτυακό υλικό τη φύση της περιοχής, ανακαλύψτε την άγρια ζωή της, ερευνήστε τα τοπωνύμια που αναφέρονται και τους μύθους και τις ιστορίες που τα ακολουθούν και τα προσδιορίζουν στο χρόνο. Έτσι θα κατανοήσετε και θα απολαύσετε πληρέστερα το περιεχόμενο του βιβλίου και θα γνωρίσετε μια υπέροχη περιοχή της Ελλάδας, την Ήπειρο, που δεν έχει προβληθεί και αγκαλιαστεί όσο θα έπρεπε και όσο θα της άξιζε από την πολιτεία… Χωρίστε τα παιδιά σε μικρότερες ομάδες που θα αναλάβουν να παρουσιάσουν στην ολομέλεια, με τον τρόπο που αυτές θα επιλέξουν, ένα μύθο ή ένα ιστορικό γεγονός συνδεδεμένο με την περιοχή, το οποίο αναφέρεται και στο βιβλίο.

 

J Προτείνετε στα παιδιά να δραματοποιήσουν τη συνάντηση της γιαγιάς Φιλάνθης με την Κυρά του Ζαλόγγου ή κάποιες άλλες σκηνές της ιστορίας που τους έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση. Χωρίστε τα σε ζευγάρια -αγόρι με κορίτσι- και ζητήστε τους να φανταστούν ποια πράγματα, ενδιαφέροντα, καταστάσεις μπορεί να τα ενώνουν ή να τα χωρίζουν στην καθημερινότητα της ζωής τους, στις φιλίες τους, στις σχέσεις τους με τους γονείς τους ή με τα μικρότερα και μεγαλύτερα αδέρφια τους. Πίσω από κάθε ζευγάρι τοποθετήστε ένα δεύτερο, όπου το δεύτερο κορίτσι θα είναι η «θηλυκή» φωνή του αγοριού και το δεύτερο αγόρι η «αρσενική» φωνή του κοριτσιού. Οι δεύτερες φωνές θα εκφράζουν τις μη ορατές πλευρές τους και μπορείτε να δουλέψετε την έννοια της ενσυναίσθησης πολύ παραστατικά με αυτόν τον τρόπο. Ο διάλογος μεταξύ κυρίων και «δεύτερων» φωνών θα είναι αποκαλυπτικός και θα ξαφνιάσει ευχάριστα τα παιδιά, γιατί θα ασκηθούν στη διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων και θα κατανοήσουν βιωματικά τι σημαίνει «μπαίνω στη θέση του άλλου», για να σχετιστώ μαζί του αρμονικά και να βρω μια λύση σε ό,τι με απασχολεί με όρους ανθρωπιάς.

 

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Σχολίασε
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια

Μπορείτε να είστε πρώτος που θα αφήσει ένα σχόλιο

Σχολίασε

Όλα τα σχόλια
Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις απαιτούμενες πληροφορίες (*). Βασικός κώδικας HTML επιτρέπεται.